Eminim epey bir yerde benzer bilgileri okumuşsunuzdur, zaten çoğumuz da tecrübelerimiz ile bunları biliyoruz ama, yeni başlayan arkadaşlar için özet bir bilgi olarak paylaşayım dedim.

HF bandındaki radyo dalgaları iyonosfere çarparak geri yansıma özelliğine sahiptir. Ancak bu fiziksel olay, her noktada kesintisiz bir kapsama alanı oluşturmaz.

İşte bu durumu açıklayan temel kavramlar:

1. Atlama Mesafesi (Skip Distance)

Vericiden çıkan radyo dalgalarının iyonosferden yansıyarak yeryüzüne ilk ulaştığı noktaya kadar olan mesafeye atlama mesafesi (skip distance) denir. Bu, sinyalin "gök dalgası" (sky wave) olarak katettiği en kısa yoldur.

2. Ölü Bölge (Skip Zone)

Yer dalgalarının (ground waves) menzili dışında kalan ancak henüz gök dalgalarının yere inmediği arada kalan boşluğa ölü bölge (skip zone) denir. Bu bölgede bulunan alıcılar, ne yer dalgasını ne de yansıyan gök dalgasını alabildikleri için iletişime kapalıdırlar.

Bu fenomen nedeniyle, belirli bir frekansta binlerce kilometre ötedeki bir istasyonla pürüzsüz bir görüşme yaparken, size sadece 150-200 km uzaklıktaki bir istasyonu hiç duyamayabilirsiniz.

Bu durum kullanılan frekansa, günün saatine ve güneş aktivitelerine (iyonosferin yoğunluğuna) hatta mevsimlere bağlı olarak sürekli değişkenlik gösterir.

Skip Zone - Atlama Bölgesi

160m Bandı (1.8 MHz)

İyonosferin D tabakasından yansıyan bu kısa dalga sinyaller yüzünden, gündüz 100-120 km’lik menzilin pek dışına çıkılamayan bu band, özellikle geceleri D tabakasının kaybolmasından sonra F tabakasından yansıdığı için uygun bir anten ile birkaç bin km mesafelere erişilebilir. Bu yüzden genelde gece kullanılan bir banttır. Kışın ve güneş aktivitesinin düşük olduğu dönemlerde çok daha sessizdir.

80m Bandı (3.5 MHz)

160m bandı ile benzerlikler gösterir. Ancak frekansı daha yüksek olduğundan D tabakasından daha düşük açılardan yansıyabilir. Bu yüzden gündüz menzili 2000 km’ye kadar çıkabilir. Gece veya Gün doğumu/batımı sırasında (Grey line) atmosferik gürültü de düşük olacağından 9000 km’lere kadar çıkma imkânı verebilir.

40m Bandı (7 MHz)

Bu frekans hala D tabakasından etkilenmekle beraber daha performanslıdır. Skip Distance (En yakın atlama noktası) 400-500 km ye kadar düştüğünden yakın mesafe hava haberleşmelerine uygundur. Ayrıca DX kullanıma da uygundur. Yaz aylarında atmosferik gürültünün yüksekliğinden dolayı performansı çok iyi olmaz ve güneşin 11 yıllık döngülerinden de etkilenmektedir. En kalabalık bantlardan biridir.

30m Bandı (10 MHz)

Şartları 40m bandına yakın olsa da, yazları propagasyonu çok daha açık bir banttır. Gündüzleri 1600 km ye yakın bir menzili olan bu bant, geceleri 12000 km civarı görüşmelere imkân verir. 24 saat kullanılan bir bant olması bu bandın önemini arttırır. Ancak bu bantta SSB görüşme yapılamamaktadır. CW veya dijital modlar kullanılabilir.

20m Bandı (14 MHz)

En popüler bant olan bu bant, yazları İyonosferden kaynaklı tüm gün kullanılabilirken, kış aylarında akşama doğru tamamen kapanır ve sadece gündüz kullanılabilen bir bant olur. Alt bantlara nazaran daha gürültüsüz bir bant olduğundan çoğu DX istasyonuna buradan ulaşmak mümkündür. İlk atlama uzaklığı olarak gündüzleri 700km, geceleri de 1600 km civarında bir atlama noktası olduğundan mahallî görüşmeler için uygun bir bant değildir.

17M Bandı (18 MHz)

15M bandı ile benzerlik gösteren bu bant, 11 yıllık güneş döngüsünden etkilenir. Solar aktivitenin maksimum olduğu dönemlerde gündüz ve gece kullanılabilmesine rağmen, bu aktivitenin düşük olduğu dönemlerde ancak öğle saatlerinde kullanılabilmektedir. Atlamak uzaklığı 1200 km civarındadır.

15M Bandı (21 MHz)

20m bandının daha gürültüsüz alternatifi olarak görünen bu bant, güneş aktivitesinin yoğun olduğu zamanlarda kullanılabilir. Aktivite yoğunken geceleri de kullanılabilen bu bant, düşük aktivitede gündüzleri birkaç saat kullanım sunabilmektedir. Bahar aylarında ES (Sporadic E) açılımları ile yansıması mümkündür. 1600 km atlama uzaklığı vardır.

12M Bandı (24 MHz)

Bu bant solar aktiviteye oldukça bağımlıdır. Solar aktivitenin yüksek olduğu dönemlerde her tür anten ile DX çalışabilme imkânı sunarken, solar aktivitenin düşük olduğu dönemde neredeyse tamamen kapanır. Sadece ekvatoral bazı enlemlerde limitli kullanım sağlar. Atlama uzaklığı 1600 km civarındadır.

10M Bandı (28 MHz)

12M bandına oldukça benzeyen bu bant, solar aktivitenin yüksek olduğu dönemlerde çok düşük güçlerle 12000 km’ye kadar görüşme imkânı sağlayabilir. Bu dönem gün batımından sonra birkaç saat daha aktif kalabilir. Solar aktivitenin düşük olduğu dönemlerde bant tamamen ölüdür. Ancak, VHF özelliği gösterebildiğinden dolayı, Meteor Yansıtma, SporadicE gibi yansıma türleri ile kullanılabilmektedir. Sporadic E açılımları ile multihop (çoklu yansıma) ile bahar-yaz başı döneminde 4000-4500 km mesafeler ile görüşmek mümkündür. Atlama mesafesi 2000 km olan bu bant mahallî qsolar için kullanılamaz.